Vinexkerk groeit uit haar jasje

Dit artikel verscheen in Trouw op 22 juli 2015 als onderdeel van de zomerserie God in het land
Trouw reist deze zomer kriskras door Nederland, op zoek naar het onverwachte religieuze leven in elke provincie. Vandaag: de Utrechtse vinexwijk Leidsche Rijn, waar na twintig jaar voor het eerst een nieuw kerkgebouw zal verschijnen.

Vinexkerk groeit uit haar jasje

Het groene hart van Leidsche Rijn wordt omzoomd door ‘het Lint’, de place to be in de Utrechtse vinexwijk, volgens Paul van der Velde (30). “Als je kunt zeggen dat je vanuit je huis zo het Lint opstapt, heb je het gemaakt in Leidsche Rijn”, zegt de dominee van de gereformeerde kerk vrijgemaakt (gkv) lachend. De groene strook rond het Maximapark is een paradijs voor wan- delaars, hardlopers, fietsers en ruiters. Van der Velde houdt halt bij een naastgelegen paardenwei. Er is nog niets te zien, maar binnen een aantal jaar moet hier een gloednieuw kerkgebouw komen te staan. “Je moet er in geloof naar kijken”, grijnst hij terwijl hij over de wei uitkijkt.

De kerk wordt een nieuw thuis voor Van der Veldes gemeente en de Nederlands gereformeerde kerk Rijnwaarde. Daarmee bouwen ze het eerste kerkgebouw in vinexwijk Leidsche Rijn, dat met iets meer dan 100.000 inwoners ongeveer zo groot is als de stad Leeuwarden. “Bizar”, vindt Van der Velde. “Ik kom uit Slotervaart, daar heb je op iedere straathoek een kerk.”

Ook Bert van der Poel, secretaris van Rijnwaarde herkent dat. “Vroeger bouwde men een dorp om een kerk heen, maar hier was geen ruimte voor kerken. Waarom? Misschien was de gedachte dat er geen behoefte aan zou zijn.” Toch zijn er in de bijna twintig jaar sinds de eerste huizen in de wijk werden opgeleverd een heel aantal kerkelijke gemeenschappen ontstaan. Bijna allemaal houden ze hun diensten in scholen.

Een uitzondering is de gkv, die samenkomt in een oud, gereformeerd kerkje op de grens tussen de tuindersdorpen Vleuten en De Meern. Die dorpen zijn nu volledig ingekapseld door Leidsche Rijn. De honderdtwintig jaar oude kerk barst uit haar voegen, de gemeente komt ruimte te kort. Op zondagochtend zit het zaaltje achter de kerk zo vol met baby’s en peuters dat je er volgens Van der Velde soms gillend gek van wordt. En als je de gang in stapt, struikel je haast over de kussens op de vloer waar de basisschoolkinderen hun kidsclub houden. “We hebben ons wel afgevraagd of we ons geld nog wel in stenen moeten stoppen. Heeft dat nog wel zin?”, vraagt Van der Velde. “Maar als je op zondag weer in zo’n vol gebouw zat, wist je weer: er moet echt iets gebeuren.”

Moskee naast bierbrouwerij

En dus zette de gemeente het oude kerkgebouwtje op Funda en ging samen met Rijnwaarde op zoek naar iets nieuws. De plannen voor het nieuwe gebouw liggen al een tijd klaar, want in 2012 leek het erop dat er een plek voor de kerk gevonden was. Door een fout in de bouwplannen werd de kavel echter aan de moslimgemeenschap toegewezen, die ook een oogje op die plek had.

Nu wordt daar een moskee en een hindoetempel gebouwd. “Een teleurstelling? Ach, het is maar hoe je ernaar kijkt”, zegt Van der Velde daar schouderophalend over. De kavel ligt tegen een bierbrouwerij aan. Dat juist de twee religies die zich van alcohol onthouden daar een gebedshuis bouwen, vindt Van der Velde vooral ‘een schitterend verhaal’.

Dat er bij de bouw van de wijk geen rekening is gehouden met religieuze gemeenschappen betekent niet dat er geen behoefte aan was. “Er wordt een nieuwe stad gebouwd in Utrecht. Vanuit vijf gereformeerde kerken hier zijn we gaan kijken: wat gebeurt daar op kerkelijk gebied? Zo zijn we met Rijnwaarde begonnen”, vertelt secretaris Van der Poel. “We wilden ons niet richten op kerkelijke mensen, die vinden hun plek wel. Ons doel was vooral mensen buiten de kerk te bereiken.” Dat ze geen onderdeel van een bestaande gemeente waren, werkte daarbij in hun voordeel. “We hadden het geluk dat we met niets begonnen”, zegt Van der Poel. “We hadden geen tradities die we vast wilden houden. We wisten alleen dat we waardevast, dus met Gods woord als leidraad, maar vormvrij wilden zijn.”

Dat leverde diensten op die afwijken van de traditionele orde van dienst zoals die in de meeste gereformeerde kerken wordt gehanteerd. In de hal van de school waar de leden van Rijnwaarde nu nog samenkomen, wordt uitbundig gezongen onder begeleiding van een zeskoppige band. De kinderen, die vanwege de zomervakantie vanochtend geen eigen programma hebben, vinden het soms moeilijk netjes stil te blijven zitten. Het is een hele opluchting wanneer de preek wordt onderbroken voor een bij het thema passende Elly & Rikkert-klassieker die via YouTube wordt afgespeeld.

In de afgelopen vijftien jaar is de gemeente uitgegroeid van tien gezinnen tot zo’n 560 mensen. Van der Poel: “We zijn enorm gezegend. We hadden vaak belijdenisdiensten waarin mensen ook direct gedoopt werden. Je zag de groei.” De laatste jaren sluiten ook veel gelovigen die naar Leidsche Rijn verhuizen zich bij Rijnwaarde aan. “Dat is natuurlijk heel mooi, maar je merkt wel dat er spanning ontstaat tussen onze wens om missionair te zijn en de zorg voor je eigen gemeenteleden.”

Het lijkt misschien lastig om een kerk op te bouwen zonder de bestaande kaders, maar Van der Poel kan geen nadelen opnoemen. “Ja, je zoekt wel eens wat, je hebt vragen en twijfels, maar dat heb ik nooit ervaren als een nadeel.”

Weinig bagage betekent ook weinig frictie tussen mensen die hun eigen tradities willen behouden. “Niet dat tradities fout zijn, maar omdat wij mensen buiten de kerk willen bereiken, proberen we zo veel mogelijk drempels weg te halen”, legt hij uit. “Als we merken dat iets niet werkt, veranderen we dat gewoon.”

Casual gekleed

Als voorbeeld noemt hij dat de kerkenraad in de meeste kerken strak in het pak in de banken zit, iets wat niet-kerkelijke mensen nog wel eens kan afschrikken. Het eerste officiële besluit van Rijnwaarde was dan ook: casual gekleed naar de samenkomst.

Over het Lint komen twee vrouwen in hard- loopkleding aangelopen. Terwijl ze de plattegrond van het park bestuderen, wijst Van der Velde waar het nieuwe gebouw komt te staan. Zo vlak langs het Lint zijn ze goed zichtbaar, en dat is precies wat ze willen. De kerk moet een inspiratieplek worden van waaruit de gemeenten wat gaan betekenen voor de wijk. Van der Velde wijst op de vrouwen achter hem. “We kunnen bijvoorbeeld water uitdelen aan hardlopers”, oppert hij. “We willen in ieder geval niet dat hier alleen in het weekend een kerk zit en het doordeweeks loze ruimte is.”

Als hij even later weer voor zijn eigen kerkje staat, kijkt hij een tikje weemoedig. “We hebben binnen nog oude foto’s van de kerk waarop deze bomen nog heel klein zijn”, zegt hij wijzend op de berken die inmiddels boven de kerk uitsteken. Het kerkje is inmiddels onder voorbehoud verkocht. Hij gaat het gebouw missen. “Maar we krijgen er iets moois voor terug.”

 

Religieuze hoofdstad van Nederland

De aanwezigheid van het aartsbisdom Utrecht en het Landelijk Dienstencentrum van de Protestantse Kerk in Nederland maken Utrecht tot de religieuze hoofdstad van ons land. Iets meer dan de helft van de inwoners geeft aan helemaal geen religie aan te hangen (52,9 procent). De grootste groep gelovigen in de provincie vormen de protestanten (18,8 procent), die in Bunschoten het best vertegenwoordigd zijn. Van de 85,7 procent die daar aangeeft tot een kerkelijke gezindte te behoren, is ruim 80 procent protestants. Met 15,9 procent komen de katholieken op de tweede plaats. Zij zijn vooral te vinden in Oudewater (44,4 procent van de gelovigen) en Montfoort (35,5 procent).

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s